KPSS Türkçe - Noktalama İşaretleri 4 (Kadir Gümüş) - Detaylı Ders Notları
Giriş ve Genel Değerlendirme
Bu ders notu, Kadir Gümüş tarafından verilen KPSS Türkçe Noktalama İşaretleri 4 videosuna dayanmaktadır. Videoda, daha önceki bölümlerde işlenen noktalama işaretlerinin kullanımına devam edilmiş ve özellikle karmaşık örnekler üzerinden pekiştirme sağlanmıştır. KPSS'de noktalama işaretleri konusu, her yıl mutlaka soru gelen ve doğru bilgisiyle net yapılabilecek bir alan olarak öne çıkar. Bu nedenle, kuralları ezberlemek yerine mantığını anlamak ve bol bol pratik yapmak büyük önem taşır.
Önemli Noktalama İşaretleri ve Kullanım Alanları
1. Virgül (,)
Virgül, Türkçede en sık kullanılan ve en çok karıştırılan noktalama işaretidir. Bu videoda üzerinde durulan bazı önemli kullanım alanları şunlardır:
- Eş Görevli Sözcük ve Sözcük Gruplarını Ayırma: Cümle içinde aynı görevde kullanılan kelimeleri veya kelime gruplarını ayırmak için kullanılır. Örnek: Pazardan elma, armut, muz ve çilek aldım.
- Ara Sözleri ve Ara Cümleleri Ayırma: Cümle içinde açıklama yapmak amacıyla kullanılan ara sözleri veya ara cümleleri belirtmek için virgül kullanılır. Bu sözcük veya cümleler, iki virgül arasına alınır. Örnek: Annem, her zamanki gibi telaşlı, bana öğütler verdi.
- Hitapları Ayırma: Cümle içinde yer alan seslenme veya hitap kelimelerinden sonra virgül konulur. Örnek: Sevgili öğrenciler, bu konuya dikkat edelim.
- Anlam Karışıklığını Önleme: Cümledeki anlam belirsizliğini ortadan kaldırmak için kullanılır. Örnek: Kadı, babasını tutukladı. (Kadı ve babası farklı kişiler) vs. Kadı babasını tutukladı. (Babası kadı olan kişiyi tutukladı)
- Fiilimsilerden Sonra: Cümlede zarf-fiil ile kurulan yan cümlecikleri temel cümleden ayırmak için kullanılır. Ancak, zarf-fiilden sonra gelen temel cümlenin öğeleriyle zarf-fiil arasında başka bir sözcük yoksa konulmayabilir. Örnek: Eve gelince, hemen yemeğe oturdu.
- Art Arda Kullanılan (ve, ile bağlaçları Dışındaki) Bağlaçlardan Önce veya Sonra: Birden fazla zarf-fiil veya farklı türde fiilimsi kullanıldığında virgül kullanılabilir. Örnek: Yavaşça yürüyerek, etrafı seyrederek ilerliyordu.
- Sıralı Cümleleri Ayırma: Yüklemleri sıralanan, yani yüklemleri arasında virgül bulunan cümlelere sıralı cümle denir. Örnek: Bekledim, gelmedi; aradım, ulaşamadım.
2. Nokta (.)
Nokta, cümlenin bittiğini bildiren temel işarettir. Ayrıca bazı kısaltmaların sonunda ve sayılarda kullanılır. Videoda değinilen bazı önemli noktalar:
- Tamamlanmış Cümlelerin Sonu: Bildirme veya emir cümlelerinin sonuna konulur.
- Bazı Kısaltmalar: Cad., Cadde, Sok., Sokak, Blv., Bulvar, Dr., Doktor, Prof., Profesör gibi kısaltmaların sonunda kullanılır.
- Tarihlerin Yazımı: Gün, ay ve yıl gösteren sayıları birbirinden ayırmak için kullanılır. Örnek: 19.05.1919
- Sayıların Yazımı: Romen rakamlarından sonra veya sıra bildiren sayılarda kullanılır. Örnek: I. Meşrutiyet, 2. Mahmut.
3. Noktalı Virgül (;)
Noktalı virgül, virgülün yetersiz kaldığı durumlarda kullanılan ve hem virgül hem de nokta arasında bir anlam taşıyan bir işarettir.
- Öğeleri Arasında Virgül Bulunan Sıralı Cümleleri Ayırma: Birbirine bağlı ama kendi içinde virgül bulunan cümleleri ayırmak için kullanılır. Örnek: Ali, dün Ankara'ya gitti; Mehmet ise orada kalacak.
- Özneleri Karışabilecek Kelimeleri Ayırma: Cümlede özneleri birbirine karışabilecek kelimeler arasında kullanılır. Örnek: En sevdiğim renkler; mavi, yeşil ve sarıdır.
- İkiden Fazla Eş Elementli Grupları Ayırma: Birbirinden farklı grupları ayırmak için kullanılır. Örnek: Erkekler; Mehmet, Ali, Hasan; kadınlar ise Ayşe, Fatma, Zeynep.
4. İki Nokta (:)
İki nokta, açıklama yapma veya örnek verme amacıyla kullanılır.
- Açıklama Yapma: Kendisinden sonra açıklama veya örnek verilecek cümlenin sonuna konulur. Örnek: Kendini tanıtmak için şunları söyledi: Adım Ali, soyadım Veli.
- Sesli Konuşma Metinleri: Tiyatro eserlerinde konuşan kişiyi belirttikten sonra kullanılır. Örnek: Koro: Eyvah, ne geldi başımıza!
- Genel Ağ Adresleri: Bazı genel ağ adreslerinde kullanılır. Örnek: http://www.example.com
5. Nokta Üç Nokta (...)
Üç nokta, tamamlanmamış cümleleri veya eksik bırakılan ifadeleri belirtmek için kullanılır.
- Tamamlanmamış Cümleler: Cümle bitmemişse veya devamı getirilecekse kullanılır. Örnek: Ne kadar çabalasa da olmadı...
- Kesik veya Atlanmış Sözler: Bir ifadede kasıtlı olarak kesinti yapıldığında veya söz atlandığında kullanılır. Örnek: Bir gün gelir, devran döner...
- Alıntılarda Eksiklik: Alıntılarda metnin başı, ortası veya sonundaki eksiklikleri göstermek için kullanılır.
6. Soru İşareti (?)
Soru bildiren cümlelerin sonuna konulur.
- Soru Cümleleri: Doğrudan soru soran cümlelerin sonuna gelir. Örnek: Yarın sinemaya gidecek misin?
- Bilinmeyen Tarihler veya Bilgiler: Tarih veya bilgi kesin değilse parantez içinde kullanılır. Örnek: 1492 (?) yılında Amerika keşfedildi.
7. Ünlem İşareti (!)
Sevinç, korku, şaşma gibi duyguları belirten cümlelerin sonuna konulur.
- Duygu Belirten Cümleler: Heyecan, sevinç, acı, korku, şaşma gibi duyguları ifade eden cümlelerin sonuna gelir. Örnek: Ne kadar güzel bir manzara!
- Seslenme ve Emir Cümleleri: Seslenme veya güçlü bir emir ifade eden cümlelerde de kullanılır. Örnek: Dikkat!
8. Tırnak İşareti (") ve Kesme İşareti (')
Bu işaretlerin kullanımı da KPSS'de önemli bir yer tutar.
- Tırnak İşareti: Başka bir kimseden veya yazıdan alınan sözleri, metinleri belirtmek için kullanılır. Örnek: Atatürk, "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir." demiştir.
- Kesme İşareti: Özel adlara getirilen çekim eklerini ayırmak için kullanılır. Örnek: Ankara'ya, Zeynep'in, Türkiye'miz.
Pratik Soru Çözme Taktikleri
- Cümleyi Dikkatlice Okuyun: Her cümlenin yapısını ve anlamını tam olarak anlayın.
- Noktalama İşaretinin Yerini Tahmin Edin: Kuralları hatırlayarak cümlenin hangi noktasına hangi işaretin gelebileceğini düşünün.
- Şıkları Eleme Yöntemini Kullanın: Yanlış olduğunu düşündüğünüz şıkları eleyerek doğru cevaba ulaşma olasılığınızı artırın.
- Özellikle Virgül ve Noktalı Virgül Farklarına Odaklanın: Bu iki işaretin kullanımındaki ince farkları iyi öğrenin.
- Bol Bol Deneme Sınavı Çözün: Farklı kaynaklardan deneme sınavları çözerek pratik yapın ve eksiklerinizi belirleyin.
Sonuç
Noktalama işaretleri, dilimizin doğru ve etkili kullanılması için vazgeçilmezdir. KPSS'de bu konudan çıkan soruları doğru cevaplamak, genel puan ortalamasını yükseltmek açısından büyük önem taşır. Bu ders notunda özetlenen kuralları ve pratik taktikleri uygulayarak, noktalama işaretleri konusunu başarıyla tamamlayabilirsiniz. Unutmayın, tekrar ve pratik en iyi öğrenme yöntemleridir.
